Circulariteit begint met doen - en steeds vaker met AI

De Berlijnse expert, die zich beweegt op het snijvlak van circulaire economie en AI, was in december 2025 exclusief in Nederland voor het ONHN-programma Circulair Ondernemen: van idee naar circulair verdienmodel. Voor een selecte groep ondernemers deelde hij zijn visie tijdens meerdere werksessies. Zijn boodschap was helder: bedrijven die circulariteit slim aanpakken, versterken niet alleen hun duurzaamheidsprofiel, maar ook hun concurrentiepositie.

Duurzaam is het nieuwe groeimodel

Petersen begint zijn verhaal met belangrijk nieuws. Achter de schermen groeit “green tech” namelijk razendsnel. “Het is inmiddels de op één na snelst groeiende industrie wereldwijd,” zegt hij. Die groei wordt mede aangejaagd door kunstmatige intelligentie. Volgens schattingen kan de combinatie van AI en circulaire economie Europa tegen 2030 een netto winst van 1,8 biljoen euro opleveren. “De vraag is niet langer of bedrijven hiermee aan de slag moeten,” zegt Petersen. “De vraag is hoe snel ze kunnen beginnen.”

Petersen weet waar hij over praat. Hij werkte achttien jaar lang bij grote autofabrikanten als Mercedes en Volkswagen, waar hij zich bezighield met R&D en digitale transformatie. “Ik ontwikkelde digitale producten en diensten in en rondom de auto,” vertelt hij. “Niet om iets ‘leuks’ of ‘hip’ te maken, maar om echte problemen van klanten op te lossen.” Dat betekende onder meer werken aan connected services, deelmobiliteit en digitale oplossingen voor elektrisch rijden. “Daar begon ik ook met AI te werken. Steeds met dezelfde insteek: praten met mensen, begrijpen waar de pijn zit en daar technologie op inzetten.”

Die benadering neemt hij nu mee naar de circulaire economie. “Circulaire businessmodellen zijn complex,” zegt hij. “Juist daarom vind ik ze interessant. Er zit enorm veel potentie in, maar het is niet eenvoudig om ze goed in te richten. En daar kan AI een belangrijk hulpmiddel bij zijn.”

Circulariteit is geen one size fits all

Circulariteit is niet automatisch geschikt voor elk bedrijf, waarschuwt Petersen. “De eerste stap voor ondernemers zou altijd moeten zijn om te onderzoeken wat circulariteit voor hún bedrijf kan betekenen.” Vooral producerende bedrijven hebben volgens hem veel te winnen. Denk aan materiaalterugwinning, hergebruik van onderdelen of het verlengen van de levensduur van producten. “Als je ontdekt dat circulariteit kan helpen om kosten te verlagen of afhankelijkheid van grondstoffen te verminderen, dán is het interessant om verder te investeren.”

Wat volgens Petersen vaak wordt onderschat, is dat circulariteit juist ook zakelijke winst oplevert. “Het gaat niet alleen om duurzaamheid,” zegt hij. “Het gaat ook om kostenbesparing, leveringszekerheid en relevant blijven in je markt.” Een goed voorbeeld is het circulaire businessmodel product-as-a-service. In plaats van een product te verkopen en afscheid te nemen van de klant, blijft het bedrijf verantwoordelijk voor onderhoud en prestaties. “Je verkoopt bijvoorbeeld geen machine meer, maar uptime of capaciteit,” legt Petersen uit. “Dat zorgt voor stabiele, terugkerende inkomsten en een veel nauwere relatie met je klant.”

“AI ziet verbanden die wij over het hoofd zien. Dat kan verrassende inzichten opleveren.”

Die nauwe samenwerking levert bovendien waardevolle data op. Hoe wordt een product gebruikt? Waar slijt het? Welke onderdelen falen het eerst? “Met AI kun je die patronen herkennen en gebruiken om je product te verbeteren,” zegt Petersen. “Dat maakt producten duurzamer, beter te repareren en uiteindelijk ook beter recyclebaar.” Soms ontdekt AI zelfs nieuwe verdienmogelijkheden op plekken waar ondernemers zelf niet aan denken. “Ongebruikte assets, reststromen, servicelussen – AI ziet verbanden die wij over het hoofd zien. Dat kan verrassende inzichten opleveren.”

AI als versneller, niet als doel

Volgens Petersen moet AI vooral worden gezien als hulpmiddel, niet als doel op zich. “Wanneer bedrijven onderzoeken wat circulariteit voor hen betekent, lopen ze vroeg of laat tegen obstakels aan. Het proces wordt te duur, te arbeidsintensief of te complex. Dáár kan AI helpen.”

Een concreet voorbeeld is het retourproces van gebruikte producten. “Als dat handmatig gebeurt, kost het veel tijd en geld,” legt hij uit. “Met AI kun je automatisch de staat van een product beoordelen, bepalen welke onderdelen herbruikbaar zijn en die informatie direct koppelen aan je IT-systemen.”

Welke data daarbij nodig is, hangt sterk af van de toepassing. Petersen onderscheidt grofweg twee scenario’s. Het eerste is klassiek machine learning, bijvoorbeeld voor productielijnen. “Dan heb je grote hoeveelheden ruwe data nodig, vaak afkomstig van sensoren,” legt hij uit. “Die data moet je labelen en trainen. Dat is impactvol, maar ook tijdrovend en kostbaar.”

Het tweede scenario draait om large language models, zoals de technologie achter ChatGPT. “Die zijn laagdrempeliger,” zegt Petersen. “Voor taken als het analyseren van documenten, serviceverslagen of recyclerichtlijnen werken ze vaak direct. Door zulke modellen te verrijken met bedrijfs- of keteninformatie ontstaat een digitale assistent met specialistische kennis. Dat kan een chatbot zijn die alles weet over recycling, onderhoud of wetgeving. Je kunt er vrijwel meteen mee aan de slag, zeker als je al documentatie hebt.”

Zo start je

Wat Petersen in de praktijk vaak ziet, is dat bedrijven vastlopen door keuzestress. “Er zijn zóveel mogelijkheden dat men uiteindelijk niets doet,” zegt hij. “Of men blijft hangen in kleine experimenten zonder echte impact.” Zijn advies: begin klein. “Start met je klant en je waardepropositie. Welk probleem los je op en hoe kan circulariteit daarbij helpen?”

“Focus op micro-successen. Daar leer je meer dan van grote, complexe plannen”

Zoek vervolgens die plekken waar AI écht kan ondersteunen. “Organiseer een sessie waarin je in kaart brengt welke kennis en tools al in het bedrijf aanwezig zijn. Waar zitten onzekerheden of blokkades? En waar kan AI helpen om werk uit handen te nemen?” Kies daarna voor quick wins en verbeter stap voor stap. “Micro-successen houden de focus scherp. Daar leer je meer van dan van grote, complexe plannen.”

Die aanpak paste Petersen ook toe binnen het ONHN-programma. Tijdens de werksessies liet hij deelnemers bijvoorbeeld via ChatGPT in gesprek gaan met een denkbeeldige klant. “Ze konden die klant interviewen, net als leveranciers of inkopers,” vertelt hij. “Dat helpt enorm om ideeën aan te scherpen en blinde vlekken te ontdekken.”

Gebruik AI om jezelf te verbeteren

Tot slot heeft Petersen een persoonlijke les die hij iedere ondernemer wil meegeven. “Gebruik ChatGPT niet om teksten te schrijven,” zegt hij. “Gebruik het om jezelf te verbeteren.” Door AI te gebruiken als sparringpartner kunnen ondernemers hun ideeën testen, feedback krijgen en hiaten ontdekken. “Dat heeft ongelooflijk veel potentie.”

En voor bedrijven geldt volgens hem hetzelfde principe: “Gebruik AI om je hele proces te bekijken, knelpunten te vinden en het systeem als geheel te verbeteren.”

Circulariteit, zo maakt Petersen duidelijk, is geen abstract ideaal. “Met de juiste inzet van AI wordt het een concreet en winstgevend bedrijfsmodel. Voor ondernemers die durven te beginnen – klein, praktisch en met focus – ligt er een wereld aan kansen open.”

Over het ONHN-programma ‘Van idee naar circulair verdienmodel’

‘Circulair Ondernemen: van idee naar circulair verdienmodel’ is het nieuwe programma van ONHN voor ondernemers die duurzamer en circulair willen werken, maar zoeken naar richting. Vragen als ‘waar ligt de marktvraag’, ‘is mijn idee technisch haalbaar ‘en ‘hoe maak ik het commercieel interessant’, staan centraal. Het programma biedt praktische tools, begeleiding en een sterk netwerk om ideeën om te zetten in concrete circulaire proposities.

Het programma duurt 100 dagen en is intensief en praktijkgericht. Deelnemers leren gezamenlijk tijdens vier middagen en één avond op locatie. Deze sessies worden aangevuld met tussentijdse contactmomenten en digitale ondersteuning. De bijeenkomsten sluiten nauw aan bij de dagelijkse praktijk van ondernemers. Thema’s variëren van het oplossen van operationele vraagstukken met bijvoorbeeld AI, tot het ontwikkelen van een langetermijnvisie en het leren experimenteren op kleine schaal met circulaire verdienmodellen. Ook komt aan bod hoe je inspeelt op grote transities en leert werken met de taal van klanten, techniek en subsidies.

De eerste ronde startte in december 2025 bij IDEA NHN in Alkmaar en is enthousiast ontvangen. Aanmelden voor een volgende ronde kan. Wie eerst meer wil weten en verhalen wil horen van de huidige deelnemers, is welkom bij hun afsluitende diner op woensdag 18 maart 2026, tijdens de Week van de Circulaire Economie.

Meer weten? Bekijk hier het complete programma.